Een pan melk die net een seconde te lang op het vuur staat, en de gaspit zit onder een bruine korst die na één keer koken onwrikbaar vastzit. Gaspitten zijn waarschijnlijk de plek in de keuken die het snelst vies wordt en het lastigst schoon te krijgen is. Dat komt door een combinatie van hitte, vet en vorm.
Waarom het vuil zo vastzit
Bij elke keer koken spat er vet, saus of water op de pit. Normaal zou je dat even wegvegen. Maar een gaspit wordt heet, en hitte doet twee dingen met etensresten. Suikers karameliseren tot een harde, plakkerige laag. Vetten polymeriseren: ze veranderen door de warmte in een soort vernis die niet meer oplost in gewoon sop. Na een paar keer koken liggen er laagjes over elkaar heen.
Daar komt de vorm bij. Een brander bestaat uit een branderkop, een branderdeksel en een pannendrager met hoeken en randen. In elke naad blijft iets hangen. Wie wil weten hoe je ingebrande gaspitten schoonmaken aanpakt zonder ze te beschadigen, begint daarom met alles uit elkaar halen.
Stap voor stap
Laat de kookplaat helemaal afkoelen. Haal de pannendragers, de branderdeksels en de branderkoppen eraf. Die onderdelen liggen meestal los en zijn er zonder gereedschap af te halen. Leg ze in de gootsteen of een teil met heet water en een flinke scheut afwasmiddel of soda. Laat ze minstens een uur weken, bij hardnekkig vuil een nacht.
Schrob daarna met een afwasborstel of een niet-krassende schuurspons. Voor de laatste resten werkt een pasta van baking soda en een beetje water goed. Smeer die op de vlek, laat een kwartier intrekken en schrob opnieuw. Spoel alles goed af.
Let op de gaatjes
De branderkop heeft kleine gaatjes waar het gas doorheen komt. Als die verstopt raken, brandt de vlam ongelijkmatig of oranje in plaats van blauw. Prik ze voorzichtig door met een naald of een paperclip. Gebruik geen tandenstoker, want een afgebroken puntje maakt het erger.
Laat alle onderdelen helemaal drogen voordat je ze terugplaatst. Een natte brander ontsteekt slecht en kan een sputterende vlam geven. Leg ze op een theedoek of zet ze een paar minuten in een warme oven die al uit staat.
Wat je beter niet gebruikt
Staalwol en harde schuurmiddelen laten krassen achter op emaille en rvs. Ovenreiniger is erg sterk en kan sommige coatings aantasten; lees altijd de instructies van de fabrikant. Zet gietijzeren pannendragers niet in de vaatwasser, tenzij de fabrikant dat toestaat. Ze kunnen gaan roesten of dof worden.
Voorkomen dat het weer gebeurt
Veeg na het koken de pit even af met een vochtige doek, zolang hij nog lauw is. Dan komt het vuil er makkelijk af. Kook melk en sauzen op een iets lager vuur en blijf erbij. Een spatdeksel op de koekenpan scheelt veel vetspetters.
Maak eens per week de pannendragers en deksels schoon in heet sop, ook als ze er nog redelijk uitzien. Een laagje van een week gaat er in vijf minuten af. Een laagje van drie maanden kost een middag.
Wanneer de vlam niet goed is
Brandt de vlam na het schoonmaken nog steeds geel of oranje, of ruik je gas, zet dan de kookplaat uit en bel een installateur. Een goede gasvlam is blauw en rustig. Meer praktische uitleg over schoonmaken en klussen in huis staat op Doeiknu.nl.
